دکتر علی شریعتی
دیشب ِ من به عنوان آخرین جلسهای که سخنرانی میکنم ِ چون خودم دوست دارم که سخنرانی نکنم و فقط درس بدهم – به نتیجه گیری مباحثی که در این چند شب یا در این چند ماه اخیر در اینجا مطرح کردم پرداختم ِ ولی اظهار لطف های بیش از حد و ارزش من ِ از طرف شما ِ مرا مجبور کرد که ِ به عنوان یک وظیفه ِ باز امشب بیایم .
موضوع سخنرانی امشب من : "علی ِ یک روح در چند بعد " بود ِ ولی همین شبها ِ د رضمن سخنرانیهای پیش از این ِو همچنین سال گذشته در یک سخنرانی به نام " علی حقیقتی بر گونه اساطیر " ِ بیش و کم در این باره صحبت کردم ِ اما امشب می خواهم به یک مساله حیاتی و فوری بپردازم ِ برای اینکه احتمال میدهم همیشه فرصتی برای اینکه باشما صحبت بکنم و این مسایل را مطرح کنم پیش نیاید .
جهانی به وسعت یک محله !
یک مساله اساسی امروز مطرح است و آن این است که ما ِ " بعنوان طرفداری از مذهب " و همچنین ما بعنوان اعتقاد به " تشیع " در زمان خودمان ِ متهمیم .
خوشبختانه ِ از میان معتقدین به دین و مذهب د رجامعه ما ِ اکثریت این شانس را دارند که در یک محدوده بسیار بسته ای زندگی می کنند و در آن محدوده ای که از محل خودشان و از یک گروه اجتماعی خاص پیرامونشان تجاوز نمی کند ِ از خبرها و حوادث و جریاناتی که در بیرون می گذرد دیگر اطلاع ندارند ِ و اینها وجدانشان آرام است ِ مسئولیتشان سبک است و تمام دنیا و جامعه برایشان روبراه است و اساسأ برای کسی که چنین محیطی و جامعه ای و طرز تفکری دارد هیچ کاری و هیچناهنجاری پیش نیامده که او احساس مسئولیت بکند .
او مشغول کار دینش است ِ اطرافیانش – در آن محیطی که زندگی میکند – همه متدین هستند ِ مراسم مذهبی هم اجرا میشود ِ نماز و دعا می خوانند ِ روضه و روزه هم که میگیرندِ همه مردم – به معنای تمام کسانی که آن دور و بر هستند – در مراسم دینی شرکت میکنند ِ همه خانواده ها – از زن و مرد و پسر و دختر – معتقدند به "آقا" و به اصول دینشان و یا رسوم و سنتهای مذهبی یشان یقین دارند ِ و به آنچه هم که وظیفه مذهبیشان می دانند عمل میکنند . بنابراین ِ هیچ حادثه بزرگی ِ و خطر خطیری پیش نیامده که باید که باید یک کار حتمی و فوری و سنگین و تازه کرد ِ چیزی عوض نشده که او باید خودش را عوض کند و راهش را و سخنش و طرز فکرش را . دین در حال از دست رفتن نیست که او باید حفظش کند ِ در معرض خطر نیست که او باید از خطر نگهداریش کند . بنابراین ِ او خوشبختانه در یک آرامش مذهبی و یک مسئولیت انجام شده و یک راه کوفته و یک زندگی و زمان آرام به سر می برد و در یک " فضای بی باد و طوفان و در بسته و امن و خصوصی تنفس می کند و رنجی نمی برد و دلهره ای ندارد ".
اما اشخاصی مثل من ِ در یک جریان دیگری هستند ِ وابسطه به یک طبقه دیگری هستند و از نسل دیگری و از عصر دیگری و در تماس با فرهنگ دیگری و آشنا با افکار اندیشه های دیگری ِ و متاثر از نهضتها و مکتبها و جریانهای فکری و اجتماعی و سیاسی دیگری و بالاخره ِ دنیای دیگری .
خیلی از اشخاص معتقد یا به ظاهر معتقد به دین سنتی موروثی موجود ِ ایراد می گیرند به بسیاری از بیانها و برداشتهای امثال من ِ و نه تنها به تلقی ها و تحلیلهایی که امثال من درباره ی مذهب داریم ِ حتی چیزهای کوچک را هم بر ما نمی بخشند ِ مثل انکه چرا کراوات میزنی ؟ چرا ریشت را می تراشی ؟ چرا درسخنت به اندازه کافی صلوات نفرستاده ای ؟ (چرا) در کتابت همه جا اسم علی آمده ِ "علیه الصلواة و السلام " و هر جا اسم پیغمبر برده شده "صلوات الله علیه و سلم " نگذاشته ای ؟ !
چرا اسم عمر و ابوبکر که ذکر شده فحش ناموس نداده ای ؟ ! و حتی چرا پشت تریبون رفتی ؟ و حتی چرا پشت تریبون و در وسط سخنرانی آب خوردی ؟ چرا ؟ چرا ؟ و چرا...
اینها است خطرات و دهشتناک ترین خطاها و انحرافها و ناهنجاری ها و سقوتهای غیرقابل تحمل که در محیط اجتماعی و دنیای فکری و معنوی معتقدات مذهبی آنها رخ داده و آشفته شان کرده است !
این ایرادها و دلهره و دلهره های اساسی آنها است ِ همین ها را در کتاب نوشته اند و پیدا است که نویسندها و فضلاشان هم هستند ! اینها است برای آنها خطراتی که اخیرأ متوجه اسلام شده است ِ و همین خطرات اگر رفع شود ِ آنه دیگر در یک آرامش مذهبی و وجدانی و فکری و اجتماعی بی دغدغه و خاطر جمعی زندگی می کنند و خیالشان هم از جهت حفظ دین آسوده میشود و هم از جهت حفظ "مرید" ولی بهرحال حق دارند : درمحله اینها اسلام هست و تشیع و ولایت درست است ِ و مسجد و محراب و تکیه و و روضه و خمس و زکات و حج و زیارت روبراه است و همه شعائر برگزار!
اما کسانی که در یک جو دیگر و نسل دیگری پرورده شده اند ِ و مثل من فکر میکنند ِ اینجا دچار یک تناقض ِ یک بلاتکلیفی ِ و یک رنج بزرگ هستند ِنمی توانند آرام بمانند ِ در گروه اجتماعی یی که من وابسته به آن هستم – یعنی جوان ها و تحصیلکرده هایی که در ایران یا اروپا تحصیل کرده اند و کسانی که امروز با فرهنگ جهان آشنا هستند – آن عده که از طریق ترجمه یا از طریق خود متنهای اروپائی یا غیر اروپائی ِ مکتبهای جدید و ایدئولوژی های جدید و آثار ادبی و هنری امروز و افکار و عقاید فلسفی و اجتماعی جهان را میشناسند و در عین حال ِ در برابر همه اینها می خواهند مقاومت کنند و به مبانی مذهبی خودشان و ایمان نخستین خودشان وفادار بمانند ِ دچار یک مسئولیت بزرگ ِ یک رنج بزرگ هستند .
ما مُتهمیم !
ادامه دارد